كاربرد نظريه هاي يادگيري در تکنولوژی آموزشی

كاربرد نظريه هاي يادگيري در تکنولوژی آموزشی

پاولف فيزيولوژيست بود. و بر روي برخي از حيوانات من جمله سگ كار كرد . وي بطور ناخود­آگاه بعضي رفتارها را در اين حيوان مي­ديد كه اصلاً درصدد تجربه يا آموختن و يا فراهم كردن يا بروز چنين رفتاري در آنها نبود . ايشان وقتي پودر غذا و يا گوشت به عنوان محرك طبيعي روي زبان سگ مي­ريخت و بلافاصله ترشح بزاق دهان او را مشاهده مي­كرد. پودر غذا و گوشت براي سگ يك محرك طبيعي يا غيرطبيعي بود. در طرف مقابل واكنش در برابر محرك(ترشح بزاق) يك پاسخ طبيعي است . همه ما در مقابل بسياري از محركهاي طبيعي خودمان واكنش نشان مي­دهيم. به عنوان مثال: اگر همين حالا گوجه سبز را در دهان خودشان قرار بدهند و آن را زير دندان له كنند بدون كنترل بزاق دهانش ترشح خواهد كرد. پاولف لامپي را در برابر ديدگان سگ روشن كرد و از اين طريق مي­خواست ببيند كه آيا لامپ پاسخي مثل ترشح بزاق را بدنبال خواهد داشت يا نه، مشاهده كرده، در ضمن اينكه لامپ روشن مي­شود هيچ نوع ترشح بزاق در كار نيست تنها مردمك چشم بزرگتر مي­شود. بعد آمد روشن شدن لامپ را با پودر غذا يا ريختن غذا روي غذاي سگ با هم مجاور كرد بطور همزمان يا چند ثانيه جلوتر از پودر غذا. مدتي اين عمل را انجام داد، ولي نمي­دانسته آيا ترشح بزاق واقعاً پاسخ طبيعي است و يا ممكن است سگ در برابر لامپ ترشح بزاق داشته باشد. ايشان وقتي عمل را تكرار كرد بعد از مدتي غذا را قطع كرد. ديد سگ تنها با روشن شدن لامپ ترشح بزاق دارد.

 

محرك و عاملي كه قبلاً محرك نبود و ويژگي تحرك و ترشح بزاق را نداشت حالا بعلت مجاورت و همزماني با يك محرك طبيعي شكل محرك به خودش گرفت. اين محرك را، يعني روشن شدن لامپ را محرك شرطي ناميد و پاسخي كه بدنبال اين محرك ايجادمي­شد يعني ترشح بزاق را پاسخ شرطي ناميد.

 

سؤال اينجاست ، چگونه مي­شود از اين آزمايش پاولف در كلاس درس استفاده كرد؟ آيا امكان استفاده اين امر در كلاس درس وجود دارد يا خير و يا گاهي اوقات سؤال مي­كنند از معلم كه آيا بچه­ها سگ پاولوف هستند .

مثلاً يكي از دبيران در كلاس زيست­شناسي متوجه شد تعدادي از شاگردان بخصوص در ساعت10تا12 در كلاس، بي حس، بي­انگيزه­اند و تمركز ندارند و فعاليتها را انجام نمي­دهند. معلم متوجه مي­شود كه بچه­ها از يك محله فقيرنشين مي­آيند و متوجه مي­شود اينها صبحانه نمي­خورند. معلم در صدد است بفهمدكه آيا اين عدم توجه، به علت گرسنگي است يا نه ؟ و يا آيا مي­شود از شرطي شدن پاولفي براي فعال كردن آنها استفاده كرد ؟ ايشان چند دقيقه قبل از شروع فعاليت دركلاس شروع مي­كند، به بچه­ها تغذيه دادن ، بعد از مدتي مي­بيند ، اين بچه­ها مثل ساير بچه­ها به فعاليت مي­پردازند و تمركز لازم را دارا مي­باشند بعد از مدتي غذا را قطع كند مي­بيند تا مدتي بچه ها همچنان به فعاليت خودشان ادامه مي دهند.

نكته قابل توجه اينجاست كه اگر اين نوع محركها اگر بعد­ها ارائه داده نشود رفتار كم­كم خاموش مي­شود حال سؤال اينجاست آيا رفتار عاطفي و رفتار احترام آميز نسبت به بچه­ها محرك طبيعي است يا خير و آيا شاگردي را مي­توان پيدا كرد كه نسبت به رفتار احترام آميز معلم بدش بيايد يا نسبت به رفتار توهين­آميز معلم خوشش بيايد. مگر اينك مشكل هويت­يابي داشته باشد .

و يا گاهي بچه­ها از رياضي مي­ترسند در حالي كه مشكلي نيست. آيا اين رفتار يعني ترس از رياضي همزمان با رفتار معلم نشد؟ اگر اين معلم رياضي بيايد با يك رفتار احترام­آميز به كمك شاگرد بشتابد كم­كم خود رفتار معلم محرك جديد
 مي شود و شاگرد رفتار خوش­آيندي نسبت به آن كلاس نشان مي­دهد چون رفتار احترام­آميز معلم همزمان مي­شود با درس معلم، كم­كم دانش­آموز از درس معلم خوشش مي­آيد بنابراين ما مي­توانيم محركهاي طبيعي بچه­ها را كه مثلاً از چه چيزي خوشش مي­آيد و يا نيازهاي عاطفي كه به آن نيازهاي طبيعي هم گفته مي­شود شناسايي كرد. و در آنها ايجاد انگيزه نمود و فعاليت آنها را افزايش داد. همانطوري كه قبلاً اشاره شد انگيزه يك عاملي است براي تقويت. به عنوان مثال رفتن دانش­آموزان سال اول ابتدائي به مدرسه، چند روز قبل از ساير بچه­ها خود يك عامل است و توصيه مي­شود والدين در ساعتهاي اوليه در كنار بچه­ها حضور داشته باشند تا بچه به محيط عادت كنند .

اگر معلمي رفتار خشن دارد و اين رفتار را همزمان بروز دهد با درس، چون بچه­ها از رفتار خشن كه يك محرك نا­خوشايند طبيعي است و با درس همزمان شد در نتيجه هم بچه­ها كم­كم از آن درس زد. خواهند شد حتي اگر هم معلم خوب درس بدهد .

 

 

نوع ديگر از رفتارهاي يادگيري مجاورت است

مجاورت دو عامل است، يكي محرك و ديگري پاسخ نيست بلكه هيچ رابطه و پيوند عصبي بين اين دو پديده وجود ندارد. مثل دو فردي را كه ما دائماً مي­بينيم تا يكي را مي­بينيم به ياد ديگري مي­افتيم. اينجا نمي­گوييم اين محرك است و اين پاسخ. بلكه مي­گوييم اين همانندي است. اينها با هم مي­آيند و يكي موجب تداعي ديگر مي­شود اين نظريه مجاورت و تداعي است .

سؤال : آيا مي­توانيم از اين قانون مجاورت در آموزش استفاده كنيم ؟ بله

اگر از ما بپرسند كه سياه­پوستان آمريكايي از نظر رفتار اجتماعي چه جور آدمهايي هستند ؟

مي گوييم ، جنگجو و خشن و اينكه چرا ذهن ما آنها را به عنوان آدمهاي خشن تلقي مي­كند بخاطر نقشهايي است كه در فيلمها به آنها مي­دهند مي­باشد. در حاليكه آنها انسانهاي بسيار صميمي­اند .

و يا اينكه به ذهن ما مي­آيد خانمهاي ژاپني همه مودب هستند! يا خانه­هاي روستايي چه جوراند؟ بلافاصله كلمه كاه­گلي به ذهن ما خطور مي­كند .

از اين اصل (مجاورت) مي­شود در آموزش زبان و رياضي استفاده كرد .

 

مثلاً : من بجاي اينكه به فردي بگويم كَت يعني گربه و آنرا ترجمه كنم مي­توانم عكس گربه همراه با كلمه گربه و بگويم كَت­كَت. اين شاگرد هر وقت گربه ببيند كلمه كَت يادش مي­آيد و هر وقت كَت بشنود گربه در ذهنش تداعي مي­شود .

با مثال ديگري من در دبيرستان مفهوم عدد را نمي­دانستم چيست به ما
مي­گفتند از يك تا 10 بنويسيد من فكر مي­كردم عدد آخري 10 است. حالا من اگر بگويند10 يعني يك مجموعه10 تايي. يا وقتي بگوئيد چهار يك مجموعه چهار تايي است. خيلي از مفاهيم را مي­شود با مجاور كردن در كلاس درس آموزش داد. بخصوص در رياضي و زبان كه متأسفانه اكثر معلمين ما از اين قاعده استفاده نمي­كنند .

 

 

نوع سوم . ديدگاه اسكينر ، رفتارگرايي 

اما شرطي شدن فعال است كه تفاوت زيادي با پاولف دارد در شرطي شدن كلاسيك يا پاولفي اول محرك بعد پاسخ ، در حالي كه در شرطي شدن فعال اسكينر اول پاسخ است بعد محرك يعني ارگانيسم فعاليتي را انجام مي­دهد . بعد در مقابل آن فعاليت ما يك محرك خوشايند را وارد محيط مي­كنيم و تقويت مي­نماييم كه در نتيجه آن رفتار تثبيت مي­شود .

در اينجا به سه مفهوم تقويت مثبت ، تقويت منفي و تنبيه اشاره مي­كنم و توصيه مي­كنم اگر بخواهيم رفتار مطلوب شاگرد و ارگانيسم را تقويت يا افزايش دهيم از تقويت مثبت يا منفي استفاده مي­كنيم .

 

 

تقويت مثبت: هر گاه ما در مقابل يك رفتار ، محرك خوشايندي را وارد محيط كنيم به نحوي كه موجب افزايش رفتار مطلوب يا تثبيت رفتار مطلوب شود، تقويت مثبت است بنابراين محرك خوشايند محركي است كه تقويت كنند . باشد و اين براي تثبيت است.

 

 

تقويت منفي چيست ؟ اگر ما يك محرك نا­خوشايند را از محيط حذف كنيم به نحوي كه موجب افزايش رفتار مطلوب يا تثبيت رفتار مطلوب بشود تقويت منفي گويند .

به فرض مثال سروصدا در اينجا زياد است من بجاي اينكه به شاگردان تاكيد كنم كه گوش بدهيد و دقت كنيد بايد سروصدا را حذف كنم تا اين رفتار تقويت شود . روانشناسان رفتارگرا از جمله اسكينر به اين دو عامل خيلي تاكيد دارند .

 

 

اما تنبيه : اكثر معلمين ما علي­رغم اينكه در روانشناسي مي­خوانند كه تنبيهات تقويت كننده نيستند بلكه عامل باز دارنده­اند از اين روش استفاده مي­كنند . در تعريف علمي تنبيه آمده، هر گاه يك محرك ناخوشايندي يا بيزار كنند، را وارد محيط كنيم به نحوي كه موجب متوقف يا كاهش رفتار نامطلوب بشود. آنرا تنبيه مي­گوئيم. بهمين دليل اكثر روانشناسان توصيه مي­كنند در درجه اول از اين محرك استفاده نكنند. اما اگر ناچار شديد بقول يكي از روانشناسان غربي، چاره­اي نيست، از اين محرك استفاده كنيد اما بلافاصله بعد از توقف رفتار نامطلوب، شروع كنيد به تقويت رفتارهاي مطلوب. تا آن رفتار مطلوب تقويت شود. بعضي­ها مي­گويند. شما بجاي اينكه بياييد رفتارنامطلوب خود به خود خاموش شود. به نظر من ديدگاه اسكينر يا شرطي شدن فعال در نظام آموزشي ما، چه جنبه منفي و چه جنبه مثبت آن كار آيي داشته و دارد. ولي متأسفانه ما به همان اندازه كه به تقويت كنندها توجه داريم به همان اندازه به تنبيه توجه مي­كنيم. به محضاينكه شاگرد رفتار نامطلوب را انجام داد، سريع او را تنبيه مي­كنيم توصيه مي­كنم هرگز از تنبيه استفاده نكنيد مگر ساير روشها جواب ندهد. چون تنبيه باز دارنده نه تقويت كننده .

نوع ديگر از يادگيري كه در مبحث يادگيري اجتماعي به آن اشاره شد و عزيزان حتماً‌ در اين باره بايد به كتابهاي روانشناسي مراجعه كنند. آزمايش باندورا است. بسياري از يادگيريهاي ما از طريق مشاهده است. چنانچه باندورا آمد و گروهي از بچه­هاي پيش دبستاني را به 5 گروه تقسيم كرد.

 

 

گروه اول: هر روز بچه­ها حالت تهاجمي يك فرد واقعي را به يك آدمك كه بصورت ماكت بوده مي­ديدند.

 

گروه دوم: هر روز اين صحنه را بصورت فيلم مي‎ديدند.

 

گروه سوم: همين صحنه را بصورت فيلم كارتوني مشاهده مي‎كردند.

 

گروه چهارم: هيچ نوع فيلمي را نمي‎ديدند.

 

گروه پنجم: فيلم يا رفتار احترام آميز را مشاهده مي‎كردند.

 

 

باندورا رفتار پرخاشگرانه همه اينها را مشاهده كرد. به نظر شما در كدام گروه اين رفتار پرخاشگري بيشتر بود؟ در سه گروه اين رفتار مشاهده شد اما آن گروهي كه اين جريان برايشان جالب بوده، اثرش از همه بيشتر بود. و جالب اينجاست كه در گروه چهارم كه هيچ فيلمي را نديدند يك مقدار خشونت مشاهده مي‎شد، اما در گروه   پپنجم حتي پرخاشگري طبيعي بچه ها نيز كاهش يافت. همه اينها مي‎تواند رفتار ما باشد. در مدرسه، مثلاً معلم به بچه ها تأكيد مي‎‎‎كند كه به موقع سركلاس بيايند. اما خود ديربيايد و زود برود. آيا بااين عملكرد مي‎تواند در سازماندهي و نظم بچه ها تأثير گذارباشد؟ يا به صورت الگو باشد؟ پس الگو پذيري، يادگيري از طريق مشاهده است. بنابراين بسياري از رفتارها، از جمله رفتار دبير و مدير مجموعه و پرسنل آن بايد به گونه‎اي باشد كه براي بچه ها الگو باشد. اين يك نوع يادگيري است. اما يادگيريي كه ما به آن اشاره كرديم ، يادگيري شناختي و براساس بنيش و بصيرت است. بيشتر يادگيري ما در اثر تفكر است، فكر كردن، انديشيدن. رابطه ها را كشف كردند و شايد بگوييم ما دائماً فكر مي­كنيم. بايد گفت هر فكري منجر به يادگيري نمي‎شود.

بفرض مثال: ما در كلاس نشسته‎ايم اما فكرمان بيرون از كلاس است هر چقدر تلاش مي‎كنيم فكرمان را كنترل كنيم. نمي‎شود و فكر دائماً فرار مي­كند اين را مي‎گويند تداعي آزاد، اين نوع تفكر است اما ما نمي‎خواهيم آن را آموزش دهيم و گاهي خيال‎بافي داريم. يعني تفكر در اختيار من است ولي ذهن من صحنه هايي را كه مي‎بيند ريشه در واقعيت ندارد بعلاوه تفكر عادي روزانه هم مد نظر نمي‎باشد.

 

ما مي‎خواهيم تفكر منطقي را ياد بدهيم. تفكري كه ذهن را هدايت كند و جهت بدهد براي حل مسأله‎اي روبرو مي‎شوم، ذهن جهت پيدا نمايد براي حل مسأله در اين صورت مي‎توان گفت آن تفكر، منطقي است و عزيزان برا مطالعه بيشتر درخصوص تفكر منطقي مي‎تواند به كتاب دكترشريعتمداري مراجعه كنند.

در اين خصوص هم آقاي « اسميت » ‌و « ولفويش» نگاهي بسيار دقيق دارند. البته ممكن است يك مقدار فهم اين مسأله براي ما مشكل باشد. آنها تفكر منطقي را به سه جنبه تقسيم كردند.

يك بخش كه احساس مي‎كند يعني مجموعه اطلاعاتي كه از حواس و ذهن مي‏رسد.

قسمت دوم آن حافظه است كه تفكر ما را مي­سازد مثل بعضي اطلاعات ضبط شده در ذهن.

تخيل يعني آن تصورات و انديشه­هاي سه بعدي، مثلاً‌ همين الان مي­توانيم خانه­مان را ببينيم اين تخيل است. بخصوص در ادبيات ما اين مسائل زياد است. مثل خيال روي تو امشب كه دارد طرف مقابل را تجسم مي­كند. پس اگر تنها به حواس و حافظ متكي باشيم باز هم تفكر منطقي نيست. اگر تخيل، ريشه در حواس و ساخت شناختي من نداشته باشد آن خيال بافي است و باز منطقي نيست . وقتي به تفكر منطقي گفته مي­شود كه تعادل بين احساس، حافظه و تخيل باشد.

 

بحث ما در كلاس اين است .

استفاده از نظريه هاي شناختي اين است كه من به بچه­ها ياد بدهم از حواس خودشان به نحو مطلوب و صحيح استفاده كنند و بعضي از اطلاعات مخابره شده به ذهن را در حافظه نگه دارند. و در هنگام تفكر از اطلاعات گذشه خودشان استفاده كنند. و در عين حال نوآوري و تخيل خود را هم حفظ كنند. ما وقتي مي­گوييم تفكر منطقي . چرا منطقي ؟ چون آن ريشه در واقعيات علمي دارد. ما بايد به بچه­ها ياد بدهيم تا بين مجموعه اطلاعات تعادل برقرار كنند. و از طرفي مي­گوييم تفكر منطقي تفكري است كه مستدل ، همند و براساس يافته­هاي علمي باشد.

ما در دنياي تعليم و تربيت نمي­خواهيم بچه ها بدون تكيه بر مباني علمي پيشرفت كنند و بدون شواهد علمي نظر بدهند. اگر بتوانيم آن را جهت بدهيم مي‎گوييم توانستيم، آنها را در جهت تفكر منطقي هدايت كنيم.

انشاءا... در بحث روشها، من يك مقدار درخصوص اينكه چگونه تفكر و آموزش را بكار بگريم اشاره خواهيم كرد و يا عزيزان را رجوع مي‎دهم به كتابهاي روانشناسي يا مقالاتي كه در زمينه روانشناسي شناخت و تفكر بحث كردند.

 

كاربرد نظريه هاي يادگيري در تکنولوژی آموزشی
1395/3/16 ،03:05
نام:
ایمیل:
نظر:
عدد موجود در عکس را وارد کنید:
پیوندها
سایت تکنولوژی آموزشی انگلستان
تکنولوژی آموزشی دانشگاه میشیگان
انجمن بین المللی آموزش از راه دور آمریکا
سایت دکتر زارعی زوارکی - دکتری تکنولوژی آموزشی
ساینز دایرکت
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام
فهرست اصلی مجلات پایگاه تامسون رویترز
مدیریت سایت یادگیری مادام العمر
دانلود رایگان مقاله ISI با ایلرنیکا
دانلود رایگان مقاله ISI با فری پیپر
دانشگاه دولتی نهاوند
دانلود کاملا رایگان مقالات
زمانبندی کنفرانسهای جهانی
طبقه بندی مجلات در پایگاه Scopus
طبقه بندی مجلات در ISI(WOS)
آنالیز IF مجلات در در طول چند سال
آنالیز ژرنال جهت پذیرش در پایگاه الزویر
آنالیز ژرنال جهت پذیرش در پایگاه اشپرینگر
ویرایش pdf بصورت online
آموزش گام به گام مقاله نویسی
پژوهش کار؛ راهنمای پژوهشی ایرانداک
دانلود رایگان کتاب لاتین
معرفی ژرنال مناسب جهت چاپ مقاله شمادر سایت Endnote
ایجاد رزومه حرفه ای بصورت آنلاین
LMS
افزونه دیکشنری و مترجم برای مرورگر فایرفاکس
Grammarly جهت ویرایش متون لاتین
Plagiarism Checker
Plagiarism Detector
رزرو اینترنتی هتل در اروپا
رزرو اینترنتی پرواز خارجی
my profile in google scholar
my profile in researchgate
دسترسی رایگان به مقالات
انجمن علمی فناوری آموزشی ایران
تایپ فارسی در مرورگر گوگل گروم
پایگاه اطلاعات دانش لینک
سامانه اعتبار سنجی مجلات علمی وزارت علوم
سامانه نشریات علمی جهان اسلام
سامانه نشریات وزارت علوم
سامانه نشریات وزارت بهداشت و آموزش پزشکی
پیدا کردن نام اختصاری یک ژورنال
پورتال پست الکترونیکی